Antropoloji Terimleri Sözlüğü

Fiziki antropoloji, kraniyometri ve fenotip bilimi alanlarına ait temel kavramlar ve tanımlar.

Antropolojik Tanımlar

Antropoloji Terimleri Kataloğu

52 Kayıtlı Terim

Alpinleşme (Alpinization)

Alp Dağları Silsilesi

Kafatasının yuvarlaklaşması (brakisefalleşme) ve yüz hatlarının yumuşaması evrimsel süreci.

İlişkili Fenotipler: Alpinoid, Gorid

Alveolar Prognatizm

Latin: alveolus

Yalnızca diş yuvalarının (alveol) öne doğru eğimli olması durumu.

İlişkili Fenotipler: Çeşitli Avrasya ve Afrika alt grupları

Anadolu Neolitik Çiftçileri (ANF)

İç ve Batı Anadolu

MÖ 8000-6000 yıllarında Göbeklitepe, Çatalhöyük civarında tarımı başlatan temel Avrasya genetik bileşeni.

İlişkili Fenotipler: Anatolid, Mediterranid

Antik DNA (aDNA)

Paleogenetik Bilimi

Arkeolojik iskelet ve fosil kalıntılarından elde edilen binlerce yıllık tarihsel genetik materyal.

İlişkili Fenotipler: Biyoarkeoloji

Antropometri (Anthropometry)

Yunanca: anthropos (insan) + metron

İnsan vücudunun fiziksel boyut ve oranlarının standart araçlarla ölçülmesi bilimi.

İlişkili Fenotipler: Biyolojik Antropoloji

Batı Avcı-Toplayıcıları (WHG)

Buzul Çağı Avrupa'sı

Mezolitik dönem Avrupa'sında yaşayan, koyu ten ve renkli göz kombinasyonu gösteren kadim avcı topluluklar.

İlişkili Fenotipler: Cromagnid türevleri

Bigoniyal Genişlik (Bigonial Breadth)

Antropometri

Alt çene kemiğinin iki alt köşesi (gonion) arasındaki genişlik.

İlişkili Fenotipler: Çene Genişliği Değerlendirmesi

Biparietal Genişlik (Biparietal Diameter)

Kraniyometri

Kafatasının parietal kemikleri arasındaki en geniş yatay mesafe (mm).

İlişkili Fenotipler: Kafa İndeksi Hesaplamaları

Bizigomatik Genişlik (Bizygomatic Breadth)

Antropometri

İki elmacık kemiğinin en dış noktaları arasındaki azami yüz genişliği.

İlişkili Fenotipler: Yüz İndeksi Ölçümü

Bozkır Göçebeleri (Yamnaya / Steppe Pastoralists)

Karadeniz-Hazar Bozkırları

Tunç Çağı'nda Avrasya bozkırlarından yayılan ve Hint-Avrupa dillerini taşıyan pastoralist topluluklar.

İlişkili Fenotipler: Cromagnid-Proto-Nordid Karışımları

Brakisefal (Brachycephalic)

Yunanca: brachys (kısa) + kephale (kafa)

Kafatasının genişliğinin uzunluğuna oranının %80 veya daha fazla olması durumu. Yuvarlak ve kısa kafa yapısını ifade eder.

İlişkili Fenotipler: Alpinoid, Turanid, Dinarid, Armenoid, Anatolid

Bukkal Morfoloji

Anatomi

Yanak ve ağız çevresi yumuşak doku ve kemik mimarisi.

İlişkili Fenotipler: Yüz Yapısı Sınıflandırmaları

Burun İndeksi (Nasal Index)

Paul Broca

Burun genişliğinin burun yüksekliğine oranının 100 ile çarpımıyla hesaplanan kraniyometrik indeks.

İlişkili Fenotipler: İklimsel Adaptasyon Göstergeleri

Cephalic Index (Kafa İndeksi)

Anders Retzius (1842)

Kafatasının genişliğinin (Biparietal genişlik) uzunluğuna (Glabello-occipital uzunluk) oranının 100 ile çarpılmasıyla elde edilen antropolojik formül: (Genişlik / Uzunluk) x 100.

İlişkili Fenotipler: Tüm İnsan Grupları

Denisova Genetik Katkısı

Denisova Mağarası (Sibirya)

Özellikle Okyanusya ve Doğu Asya popülasyonlarında rastlanan hominid genetik karışımı.

İlişkili Fenotipler: Okyanusya ve Doğu Asya Grupları

Dinarikleşme (Dinaricization)

Dinar Alpleri

Kafatasının arkasının düzleşmesi (planoksipital) ve burnun yüksek kemerli hale gelmesi süreci.

İlişkili Fenotipler: Dinarid, Armenoid, Noric

Dolikosefal (Dolichocephalic)

Yunanca: dolichos (uzun) + kephale (kafa)

Kafatasının maksimum genişliğinin maksimum uzunluğuna oranının %75'ten az olması durumu. Uzun ve dar kafa yapısını ifade eder.

İlişkili Fenotipler: Nordid, Mediterranid, Pontid, Arabid, Indid

Endomorfik / Ektomorfik / Mezomorfik

Biyometri

Gövde yapısı, kas kütlesi ve yağ dağılımına göre temel somatotip tipleri.

İlişkili Fenotipler: Vücut Yapısı Tipleri

Epikantik Kıvrım (Epicanthic Fold)

Yunanca: epi (üst) + kanthos (göz köşesi)

Üst göz kapağının iç köşesini örten deri kıvrımı.

İlişkili Fenotipler: Turanid, Tungid, Doğu Asya Adaptasyonları

Erken Avrupa Çiftçileri (EEF)

Anadolu Neolitiği

Neolitik dönemde Anadolu'dan Avrupa'ya göç eden ve tarımı taşıyan ilk çiftçi popülasyonlar.

İlişkili Fenotipler: Gracile Mediterranid, Alpine

Fenotip (Phenotype)

Wilhelm Johannsen (1911)

Genotip ve çevresel faktörlerin etkileşimi sonucu ortaya çıkan gözlelenebilir fiziksel özellikler kümesi.

İlişkili Fenotipler: Tüm Canlılar

Genotip (Genotype)

Wilhelm Johannsen

Bir organizmanın kromozomlarında taşıdığı genetik kodların tamamı.

İlişkili Fenotipler: Genetik Yapı

Glabello-Oksipital Uzunluk

Kraniyometri

Alın ortasındaki glabellar noktadan arka kafa kemiğinin en uzak noktasına olan uzunluk.

İlişkili Fenotipler: Kafa Uzunluğu Ölçümleri

Haplogrup (Haplogroup)

Popülasyon Genetiği

Ortak bir ata neslinden miras kalan benzer tek nükleotid polimorfizmi (SNP) mutasyon grubu.

İlişkili Fenotipler: Y-DNA ve mtDNA Soy Hatları

Hiperbrakisefal (Hyperbrachycephalic)

Yunanca: hyper (aşırı) + brachys + kephale

Kafa indeksinin %85.0 ile %89.9 arasında olduğu aşırı yuvarlak ve yüksek kafa formu.

İlişkili Fenotipler: Dinarid, Armeno Taurid, Gorid

Hipsisefal (Hypsicephalic)

Yunanca: hypsi (yüksek) + kephale

Kafatasının tabandan tepeye olan yüksekliğinin oldukça yüksek olması durumu.

İlişkili Fenotipler: Dinarid, Armenoid, Anatolid

Kafkas Avcı-Toplayıcıları (CHG)

Kafkasya Dağları

Kafkasya bölgesinde izolasyonda kalmış ve Yamnaya bozkır genetiğine katılmış temel antik bileşen.

İlişkili Fenotipler: Armenoid, Dinarid kökenleri

Kraniyometri (Craniometry)

Yunanca: kranion (kafatası) + metron (ölçü)

İnsan kafatasının boyutlarını, açılarını ve oranlarını ölçen antropoloji alt bilim dalı.

İlişkili Fenotipler: Fiziki Antropoloji

Kro-Magnoid (Cro-Magnoid)

Cro-Magnon Mağarası (Fransa)

Üst Paleolitik dönem Avrupa insanı tipolojisi. Geniş yüzlü, güçlü çeneli ve iri yapılı kafatası formu.

İlişkili Fenotipler: Borreby, Dalofaelid, Brunn

Leptoprosopik (Leptoprosopic)

Yunanca: leptos (dar) + prosopon (yüz)

Dar ve uzun yüz yapısına sahip olma durumu.

İlişkili Fenotipler: Nordid, Dinarid, Pontid, Iranid

Leptorin (Leptorrhine)

Yunanca: leptos (dar) + rhis (burun)

Dar ve yüksek burun yapısı. Burun indeksinin %55'ten küçük olması durumu.

İlişkili Fenotipler: Nordid, Dinarid, Armenoid, Iranid

Mandibular Açı (Mandibular Angle)

Anatomi Bilimi

Alt çene kemiğinin (mandibula) dikey kolu ile yatay gövdesi arasındaki köşe açısı.

İlişkili Fenotipler: Cromagnid (Kare çene) vs. Gracile

Mezoprosopik (Mesoprosopic)

Yunanca: mesos + prosopon

Orta orantıda yüz yapısı.

İlişkili Fenotipler: Turanid, Anatolid, Caspid

Mezorin (Mesorrhine)

Yunanca: mesos + rhis

Orta genişlikte burun yapısı. Burun indeksinin %70.0 - %84.9 arasında olması.

İlişkili Fenotipler: Alpinoid, Turanid, Gorid

Mezosefal (Mesocephalic)

Yunanca: mesos (orta) + kephale (kafa)

Kafatasının genişlik-uzunluk indeksinin %75.0 ile %79.9 arasında olması durumu. Orta kafa yapısı.

İlişkili Fenotipler: Pontid, Caspid, Anatolid

mtDNA (Anne Soyu Genetiği)

Moleküler Genetik

Mitokondriyal DNA; anneden tüm çocuklarına değişmeden aktarılan anne soyu hattı.

İlişkili Fenotipler: Anne Soyu Analizleri

Neandertal Genetik Katkısı

Paleoantropoloji

Afrikalı olmayan modern insan popülasyonlarının genomunda bulunan %1-%3 arası Neandertal mirası.

İlişkili Fenotipler: Avrasya Popülasyonları

Nordikleşme (Nordicization)

Kuzey Avrupa

Soğuk iklim adaptasyonuna bağlı olarak depigmentasyon (açık ten, sarı/kumral saç, renkli göz) gelişimi.

İlişkili Fenotipler: Nordid, Hallstatt, Tronder

Oksipital Çıkıntı (Occipital Bun)

Latin: occiput

Kafatasının arkasında (oksipital kemik) dışa doğru topuz şeklinde oluşan belirgin kemik çıkıntısı.

İlişkili Fenotipler: Dolikosefal Nordid ve Neandertal Morfolojisi

Ortognatizm (Orthognathism)

Yunanca: orthos (düz) + gnathos (çene)

Düz ve dikey yüz profili. Çenelerin öne çıkıntı yapmadığı modern kafatası yapısı.

İlişkili Fenotipler: Modern Avrasya Fenotipleri

Otozomal DNA (Autosomal DNA)

Genetik Bilimi

Cinsiyet kromozomları dışındaki 22 çift otozomal kromozomdan alınan karma genetik miras.

İlişkili Fenotipler: Tüm Popülasyon Karışımları

Öriprosopik (Euryprosopic)

Yunanca: eurys (geniş) + prosopon (yüz)

Geniş ve alçak yüz yapısına sahip olma durumu.

İlişkili Fenotipler: Alpinoid, Borreby, East Baltic

Platirin (Platyrrhine)

Yunanca: platys (geniş) + rhis (burun)

Geniş ve yassı burun yapısı. Burun indeksinin %85 veya daha büyük olması.

İlişkili Fenotipler: Tropikal adaptasyon gösteren gruplar

Prognatizm (Prognathism)

Yunanca: pro (öne) + gnathos (çene)

Çenelerin veya alt yüz yapısının kafatası kütlesine göre öne doğru çıkıntılı olması durumu.

İlişkili Fenotipler: Arkaik hominid türevleri

Sagittal Kemer (Sagittal Crest)

Anatomi Bilimi

Kafatasının tepesinden önden arkaya uzanan tepe kemik çizgisi.

İlişkili Fenotipler: Arkaik Hominidler

Somatotip (Somatotype)

William Sheldon (1940)

İnsan vücut yapısının ektomorf, mezomorf ve endomorf kategorilerine göre fizyolojik sınıflandırılması.

İlişkili Fenotipler: Fiziksel Antropoloji

Supraorbital Kemer (Supraorbital Ridge)

Latin: supra (üst) + orbita (göz yuvası)

Göz yuvalarının (orbitalar) üzerinde yer alan kaş kemiği çıkıntısı.

İlişkili Fenotipler: Cromagnid, Borreby, Arkaik Gruplar

Turanid Morfoloji

Turan Havzası

Orta Asya bozkır adaptasyonları ile Avrasya brakisefal unsurlarının birleşimiyle oluşan fenotipik yapı.

İlişkili Fenotipler: Turanid, Aralid, Pamirid

Ultrabrakisefal (Ultrabrachycephalic)

Latin/Yunanca

Kafa indeksinin %90.0 ve üzeri olduğu aşırı kısa, düzleşmiş arka kafa yapısı.

İlişkili Fenotipler: Planocipital Dinarid, Armenoid

Y-DNA (Baba Soyu Genetiği)

Moleküler Antropoloji

Babadan oğula doğrudan aktarılan Y kromozomu genetik soy hattı.

İlişkili Fenotipler: Baba Soyu Analizleri

Yüz İndeksi (Facial Index)

Klasik Antropometri

Yüz yüksekliğinin (Nasion-Prosthion) yüz genişliğine (Bizigomatik genişlik) oranı.

İlişkili Fenotipler: Tüm Fenotipler

Zigomatik Çıkıntı (Zygomatic Arches)

Anatomi Terimi

Yüzün yanlarında yer alan elmacık kemiklerinin genişliği ve öne/yana çıkıntı yapma derecesi.

İlişkili Fenotipler: Turanid, East Baltic, Alpinoid
Yasal ve Akademik Bilgilendirme Banner'ı

Bu sitedeki içerikler tarihsel fiziki antropoloji literatürü temel alınarak hazırlanmıştır. Günümüz genetik ve DNA araştırmaları ile birebir aynı anlamı taşımayabilir. İçerikler yalnızca eğitim ve genel bilgi edinme amaçlıdır.

Hızlı Arama (Ctrl+K)

Aramak istediğiniz terimi yukarıya yazınız.